![](https://gsnoviin.ir/shop-resources/j0GkPBCET8/product-images/1717110772_36339.jpg?size=750x820&rs=fit)
شیر یکطرفه "5 اینچ کلاس 150 فولاد ریخته گری دریچه ای
بررسی کامل و عملکرد Check Valve؛ انواع و اجزا سازنده آن
آیا می دانید Check Valve چیست و چه کاربردی در حوزه پایپینگ ایفا می کند؟ Check Valve به منظور جلوگیری از برگشت جریان در مسیر لوله کشی نصب میشوند. به عبارت دیگر این شیر ها وظیفه دارند تا جریان سیال را فقط از یک جهت عبور دهند به نحوی که جریان از یک سو وارد شیر شده و از سوی دیگر آن خارج میشود.
نحوه فعال سازی شیر یکطرفه در سیستم به این گونه است که در جهت حرکت سیال، با فشار جریان دیسک باز شده و جریان عبور میکند و در صورت هرگونه برگشت سیال شیر به طور خودکار بسته میشود. بسته شدن شیر میتواند در اثر نیروی جاذبه بر دیسک یا نیروی بازگرداندهی فنر و یا ترکیبی از این دو باشد.
![دیسک شیر یکطرفه - check valve disk](https://inergy.ir/wp-content/uploads/2021/09/inergy-mag-شیر-یکطرفه-check-valve-08-min.webp)
نحوهی اتصال Check valve در مسیر لوله کشی میتواند از نوع جوش لب به لب، جوش سوکتی و یا اتصال فلنجی باشد و این شیرها به طور گسترده در تجهیزات نیروگاهی و صنایع نفت و گاز و پتروشیمی استفاده میشوند.
![شیر یکطرفه - check valve](https://inergy.ir/wp-content/uploads/2021/09/inergy-mag-شیر-یکطرفه-check-valve-07-min.webp)
انواع Check Valve
چک ولو ها از لحاظ ساختار دارای انواع مختلفی هستند که در زیر به آن ها اشاره میشود:
چک ولو لولایی یا نوسانی Swing Check Valve
چک ولو لولایی در زمان قطع شدن جریان سیال یا ایجاد فشار معکوس به طور خودکار بسته میشود. افت فشار جریان و ایجاد اغتشاشات (Turbulence) در سیال، در این نوع از شیرها بسیار کم میباشد. در Check Valve لولایی، دیسک به وسیلهی پین به لولای شیر متصل میشود و توسط تعدادی واشر و حلقه در نشیمنگاه شیر آب بندی میشود که این واشرها به راحتی قابل تعویض هستند.
این نوع شیرها معمولاً به صورت ترکیبی با شیرهای دروازه ای نصب میشوند زیرا جریان نسبتاً خوبی با افت فشار کم ارائه میدهند و میتوانند هم به صورت افقی و هم به صورت عمودی در مسیر جریان قرار گیرند که در صورت استفاده از آن ها به صورت عمودی بهتر است جریان از پایین به بالا باشد تا هنگام قطع شدن جریان، جاذبه دیسک را به پایین کشیده و بسته شدن شیر راحت تر شود.
چک ولو لولایی یا نوسانی باید برای جریان های آرام با سرعت کم استفاده شوند و برای جریان های متناوب و ضربانی که به طور مداوم برگشت جریان وجود دارد مناسب نیستند زیرا برگشت جریان موجب ضربه خوردن و صدمه دیدن دیسک خواهد شد.
![شیر یکطرفه لولایی -Swing Check Valve](https://inergy.ir/wp-content/uploads/2021/09/inergy-mag-شیر-یکطرفه-check-valve-05-min.webp)
چک ولو با دیسک وارونه Tilting Disc Check Valves
چک ولو با دیسک وارونه برای حالاتی که جریان به طور مداوم معکوس میگردد مناسب است. شیر با سرعت بالایی بسته میشود و بسته شدن آن بهتر و با ضربه کمتری نسبت به شیر چک ولو لولایی Swing Check Valve صورت میگیرد. این شیرها در سرعت های بالا افت فشار بیشتر و در سرعت های پایین افت فشار کمتری نسبت به چک ولو لولایی دارند. این شیرها میتوانند به صورت افقی یا عمودی در مسیر جریان نصب شوند وحرکت دیسک توسط یک ضربه گیر یا فنر کنترل میشود.
این نوع شیر دارای واشرهای آب بندی نرم و نشیمنگاه فلزی هستند. واشرهای آب بندی به راحتی قابل تعویض هستند اما برای تعویض آن ها لازم است تا شیر از مسیر لوله جدا شود و پس از تعویض واشر، مجدداً بازگردانده شود. در شکل زیر معرفی اجزا چک ولو با دیسک وارونه آورده شده است.
![شیر یکطرفه با دیسک وارونه Tilting Disc Check Valves](https://inergy.ir/wp-content/uploads/2021/09/inergy-mag-شیر-یکطرفه-check-valve-06-min.webp)
چک ولو با دیسک دو تکه Split Disc Check Valve (Butterfly)
چک ولو با دیسک دو تکه، دارای ساختاری شبیه به شیر پروانه ای است. دیسک این شیر از وسط دو قسمت شده و با یک فنر پیچشی به لولا متصل شده است. فشار جریان باعث میشود که دیسک جمع شده و سیال عبور کند و پس از کاهش فشار، فنر پیچشی مجدداً دیسک را به حالت اولیه باز میگرداند.
این شیرها به طور گسترده در صنایع گرمایشی و تهویه مطبوع کاربرد دارند و به علت سادگی طراحی و ساخت، در ابعاد بسیار بزرگ و تا قطر 72 اینچ تولید میشوند و نسبتاً فضای کمی را اشغال میکنند. همچنین برای جریان های کم فشار بسیار مناسب بوده و افت فشار اندکی ایجاد میکنند. جنس واشر آب بند این شیرها عمدتاً از موادی چون Buna-N, Neoprene, Nordel, Hypalon, Viton Silicone, TFE میباشد و نشیمنگاه آنها معمولاً فلزی است. در شکل زیر معرفی اجزا Check Valve با دیسک دو تکه آورده شده است.
![شیر یکطرفه با دیسک دو تکه Split Disc Check Valve](https://inergy.ir/wp-content/uploads/2021/09/inergy-mag-شیر-یکطرفه-check-valve-03-min.webp)
چک ولو فشاری یا بالارفتنی Lift Check Valve
این شیرآلات معمولاً در سیستم های لوله کشی که از شیر ساچمه ای (Globe Valve) به عنوان شیر کنترلی استفاده میشود، کاربرد دارند و ساختار بسیار مشابهی یا شیرهای ساچمه ای دارند. این شیرها میتوانند به صورت افقی یا عمودی در مسیر جریان قرار گیرند. چک ولو فشاری برای عبور جریان های بخار، گاز، هوا و آب مناسب هستند و برای سیالات با ذرات جامد معلق و ویسکوزیته بالا مناسب نمیباشند. استفاده از این شیرآلات هنگامی که جریان دارای سرعت و فشار بالایی است توصیه میگردد.
در این شیر، جریان از زیر نشیمنگاه وارد میشود. با ورود جریان دیسک یا ساچمه به بالا حرکت میکند و با قطع شدن جریان، به وسیله نیروی جاذبه به حالت اول خود برمیگردد. در این شیرها از هیچ لولا و پینی استفاده نمیشود و افت فشار بسیار کمی در جریان ایجاد میکنند. در شکل زیر معرفی اجزا چک ولو فشاری آورده شده است.
![شیر یکطرفه فشاری -Lift Check Valve](https://inergy.ir/wp-content/uploads/2021/09/inergy-mag-شیر-یکطرفه-check-valve-01-min.webp)
چک ولو پیستونی Piston Check Valve
چک ولو پیستونی اساساً نوع خاصی از چک ولو فشاری میباشد. طرز کار این شیر کاملاً مشابه با چک ولو فشاری است و فقط از لحاظ نوع ساختمان با آن دارای تفاوت است. در این نوع شیر با ورود جریان از زیر نشیمنگاه، پیستون داخل سیلندر بالا رفته و سیال عبور میکند و با قطع جریان، به وسیلهی نیروی جاذبه و نیروی فنر پیستون به حالت اولیه برمیگردد. این شیر مناسب برای عبور جریان هوا، بخار ،گاز و آب میباشد. در شکل زیر معرفی اجزا Check valve پیستونی نمایش داده شده است.
![شیر یکطرفه پیستونی -Piston Check Valve](https://inergy.ir/wp-content/uploads/2021/09/inergy-mag-شیر-یکطرفه-check-valve-02-min.webp)
چک ولو قطع کننده Stop Check Valve
چک ولو قطع کننده هم نوع خاصی از چک ولو فشاری و شیر ساچمه ای (Globe Valve) میباشد. این نوع از شرآلات در زمانی که نیاز به قطع جریان باشد با حرکت استم (Stem) به پایین و اعمال نیرو به دیسک مسیر سیال را میبندند. قطع جریان توسط این شیرها سرعت کمتری نسبت به دیگر چک ولو ها دارد و این نوع خاص نیاز به اوپراتور برای اعمال نیرو به عملگر (اکچویتور) دارد و به صورت خودکار عمل نمیکند. در شکل زیر معرفی اجزا Check valve قطع کننده نمایش داده شده است.
![شیر یکطرفه قطع کننده -Stop Check Valve](https://inergy.ir/wp-content/uploads/2021/09/inergy-mag-شیر-یکطرفه-check-valve-04-min.webp)
جدول استانداردهای چک ولو
استانداردهای مربوط به طراحی، بازرسی و بهره برداری از چک ولو در جدول زیر عنوان شده است:
استانداردها | ASME B16.34, BS1868, API6D |
---|---|
قطر شیر | 10-3000 MM |
فشار کاری | 700 Bar |
اتصال فلنج | ASME B16.5/16.47, BS4504 / EN1092-1, JIS B2220, ANSI B16.5, EN1092-1, EN 1759-1 OR GOST 12815-8 |
استاندارد بازرسی | ANSI B 16.10, AWWA C 504, EN 12266 |
بدنه شیر – body | ASTM A126 CL.B, ASTM A536, ASTM A216 WCB, ASTM A352-LCC, ASTM A217-XCB, ASTM A217-C5, ASTM A351-CF8M |
دیسک – disk | ASTM A536, ASTM A216ECB, ASTM A351 CF8, ASTM CF8M, ASTM B148 C95800, ASTM A352-LCC, ASTM A217-WC6, ASTM A217-C5, ASTM A351-CF8M |
لولا – hinge | Stainless steel: ASTM A216-WCB, ASTM A352-LCC, ASTM A217-WC6, ASTM A217-C6, ASTM A351-CF8M |
نشیمنگاه – Seat | ASTM A276 304 / 316, ASTM B148 C95800, NBR, EPDM |
آب بندی – packing | EPDM, NBR, ASTM A216-WCB, ASTM A352-LCC, ASTM A216-WC6, ASTM A217-C5, ASTM A351-CF8M |
جمع بندی
Check valve به علت لزوم جلوگیری از برگشت جریان بسیار در پروژه های پایپینگ پر کاربرد بوده و به طور گسترده در صنایع نیروگاهی و فرایندی استفاده میشود. شرکت چینی Aile ، شرکت ARMATURY در جمهوری چک، شرکت کانادایی VELAN، شرکت ژاپنی ASAHI AV و شرکت آمریکایی EATON از برندهای شاخص در زمینهی تولید و فروش انواع چک ولو هستند. انتخاب مناسب چک ولو با توجه وظیفه حساسی که دارد مسأله بسیار مهمی است.
در صورتی که جریان سیال ما آرام و بدون بازگشت و ضربان باشد، چک ولو لولایی (Swing) با توجه به ساختار ساده و قیمت نسبتاً پایین ترش میتواند گزینه مناسبی باشد. اما در صورتی که فشار جریان بالا باشد و جریان نا آرام مایع یا بخار با سرعت و فشار زیاد داشته باشیم چک ولو های فشاری و پیستونی پیشنهاد میگردند.
Check valve معمولاً از جنس هایی چون برنز، چدن و فولاد ضد زنگ ساخته میشوند که باید با توجه به نوع سیال عبوری از مسیر، شیری با جنس مناسب انتخاب کرد. مثلاً برای جایگاه های سوخت و عبور بنزین استفاده از جنس فولاد ضد زنگ توصیه میگردد و برای ترکیبات اسیدی جنس EPDM. شما می توانید برای خرید Check Valve و انواع چک ولو به آدرس لینک شده مراجعه نمایید. همچنین جهت دریافت مشاوره فنی و اطلاع از لیست و قمیت روز محصولات با کارشناسان پشتیبانی اینرژی در تماس باشید.